TIK/spotkanie 2
Bezpieczeństwo pracy cyfrowej
Bezpieczeństwo, prywatność i ergonomia
Rozpoznaję phishing, mam włączone MFA i silne hasła, a moje stanowisko pracy mnie nie niszczy.
Rozgrzewka · z zeszłego tygodnia
Zanim ruszymy — przypomnij sobie z lekcji „Cyfrowy start: konta, pliki i chmura". Najpierw odpowiedz w głowie, potem sprawdź. To właśnie powroty do materiału w kolejnych tygodniach sprawiają, że zostaje na dłużej.
Jak zbudować nazwę pliku, żeby znaleźć ją za pół roku?
Czemu w nazwie pliku unikamy polskich znaków i spacji?
1Sytuacja
Znasz to?
Dostajesz maila: „Twoje konto w Wirtualnej Uczelni wygasa za 24 godziny”. Klikasz?
Czego się nauczysz
- rozpoznajesz phishing po adresie nadawcy i po tym, dokąd prowadzą linki
- wiesz, że presja czasu i prośba o hasło to sygnały ostrzegawcze
- nie dajesz się nabrać, nawet gdy mail wygląda „z uczelni”
2Teoria
Phishing: jak Cię łapią
Phishing to mail, który udaje kogoś zaufanego — uczelnię, Microsoft, dziekanat — żeby wyłudzić Twoje hasło albo dane. Nie musisz znać się na informatyce, żeby go rozpoznać. Wystarczą cztery tropy:
- Adres nadawcyujk-edu.pl albo micr0soft.com — literówka w domenie zdradza podróbkę. Czytaj domenę od końca.
- Presja czasu„Konto wygaśnie za 24 godziny”. Prawdziwa uczelnia Cię nie pogania.
- LinkTekst mówi jedno, a link prowadzi gdzie indziej. Sprawdź, dokąd naprawdę wiedzie.
- Prośba o hasło lub daneNikt uczciwy nie prosi mailem o hasło ani numer konta.
3Praktyka
Sprawdź się w skrzynce
Sześć wiadomości, jak w prawdziwej skrzynce UJK. Cztery to phishing, dwie są w porządku. Otwórz każdą i zdecyduj — a potem zobacz, co Cię zdradza.
Otwórz każdą wiadomość i oceń: bezpieczna czy phishing? Zwróć uwagę na adres nadawcy i dokąd prowadzą linki.
4Hasła
Twoje hasło to pierwsze drzwi
Włamywacze nie zgadują hasła po jednym — mają listy milionów wykradzionych i popularnych haseł, i sprawdzają je maszynowo. Dlatego długość bije skomplikowanie: krótkie „Ab1!” pęka w sekundy, a długie zdanie-hasło jest praktycznie nie do złamania. Wpisz przykład i zobacz, co je wzmacnia.
Ćwiczenie — z pamięci, wpisz i sprawdź
Wpisz przykładowe hasło (nie swoje prawdziwe!) i zobacz, co je wzmacnia.
Sprawdzanie dzieje się tylko w Twojej przeglądarce — nic nie jest nigdzie wysyłane.
- co najmniej 12 znaków
- małe i WIELKIE litery
- cyfra
- znak specjalny (! ? - _ @ …)
- to nie popularne hasło
5MFA
Drugi zamek: weryfikacja dwuetapowa
Hasło to jedne drzwi. MFA (weryfikacja dwuetapowa) to drugi zamek: przy logowaniu podajesz jeszcze jednorazowy kod z aplikacji na telefonie. To najważniejsza pojedyncza rzecz, jaką możesz zrobić dla swojego konta — bo nawet gdy hasło wycieknie (phishing, wyciek z jakiejś strony), włamywacz utknie na drugim kroku.
Zatwierdź logowanie
Wpisz kod z aplikacji Microsoft Authenticator na swoim telefonie.
6Zdrowie
Stanowisko, które Cię nie niszczy
Bezpieczeństwo to nie tylko konto — to też Ty. Przy komputerze spędzasz godziny, więc źle ustawione stanowisko odbija się na kręgosłupie, nadgarstkach i oczach. Kilka drobiazgów robi ogromną różnicę.
- 1Górna krawędź ekranu na wysokości oczu
- 2Ekran na odległość wyciągniętej ręki (50–70 cm)
- 3Plecy podparte, lekko odchylone (~100°)
- 4Łokcie zgięte ~90°, nadgarstki proste
- 5Stopy płasko na podłodze
Najbardziej męczą się oczy — bo godzinami patrzysz z tej samej odległości. Ratunek jest banalny:
Zasada dla oczu: 20-20-20
Do tego: wstań i rozrusz się co godzinę, ustaw jasność ekranu do jasności pokoju, a wieczorem włącz tryb ciepłych barw. Twoje ciało podziękuje po latach.
7Ratunek
Najczęstsze błędy
To samo hasło do wszystkiego.
Jak jedno wycieknie, tracisz wszystkie konta naraz. Inne hasło do każdej ważnej usługi — a pamięta je menedżer haseł.
„MFA? Włączę później.”
To najważniejsza pojedyncza ochrona konta. Zajmuje pięć minut, a zamyka drogę większości ataków. Włącz teraz.
Zalogowałem się przez link z maila.
Nigdy nie loguj się przez link z wiadomości. Wejdź samodzielnie na znaną stronę (np. outlook.office.com) i sprawdź.
Hasło na karteczce pod klawiaturą.
Menedżer haseł jest bezpieczniejszy i wygodniejszy — i nie zgubisz karteczki.
8Sprawdzian
Sprawdź się
Krótki test — żeby to, co przećwiczyłeś w skrzynce, zostało z Tobą na dłużej.
4 pytania · zaliczasz od 3
9Na wynos
Co Ci z tego zostaje
- Zanim klikniesz link z maila — sprawdź adres nadawcy i dokąd naprawdę prowadzi link.
- Długie zdanie-hasło, inne do każdej ważnej usługi; resztę pamięta menedżer haseł.
- MFA włączone na koncie uczelnianym, poczcie i banku — drugi zamek ratuje przy wycieku.
- Co 20 minut daj odpocząć oczom (zasada 20-20-20).
Do portfolio semestru: konto z włączonym MFA + własny menedżer haseł
Postęp
Zaliczone?
Gdy przerobisz lekcję, odhacz ją — pasek postępu na stronie głównej od razu to pokaże.